Voyages Saigon, Inc.

           club espresso

 

CLUB EsPRESSO

 

LỖ TẤN
TỰA TỰ VIẾT LẤY

 

Dưới đây là phần “Tựa” cho tập truyện ngắn “Gào Thét” của Lỗ Tấn do tác giả tự viết lấy khi ông quyết định tập hợp 14 truyện ngắn đầu tiên của ông, sáng tác từ năm 1918 đến năm 1922, để in thành sách. Chúng tôi chọn giới thiệu trước tác này có lẽ bởi v́ nó rất tiêu biểu cho con người và văn học của Lỗ Tấn: ngắn, giản dị mà vô cùng uẩn súc, hiện thực gần như trần trụi mà vẫn lăng mạn, cách tân mà vẫn đầy phong thái cổ điển.
Bản dịch của Trương Chính.

[Phần chú thích của CLUB EsPRESSO]


TỰA TỰ VIẾT LẤY

Hồi c̣n niên thiếu, tôi từng ôm ấp nhiều mộng đẹp, về sau cũng quên dần đi già nửa. Riêng tôi chẳng lấy ǵ làm tiếc lắm. Nhớ lại chuyện cũ, tuy có thể làm cho ḿnh vui lên, nhưng cũng có khi không khỏi khiến ḿnh cảm thấy quạnh hiu. Bắt ḷng vấn vương với nhũng ngày quạnh hiu đă qua, thử hỏi có ư vị ǵ? Nhưng khổ một nỗi, tôi không quên được tất cả. Và một phần những điều không quên được đó nay trở thành nguồn gốc tập “Gào thét” này.
Có đến hơn bốn năm trời, thường thường – có thể nói là hàng ngày – tôi phải lui tới hiệu cầm đồ và hiệu thuốc. Không nhớ hồi bấy giờ tôi bao nhiêu tuổi, chỉ nhớ là cái quầy thuốc cao ngang đầu tôi, c̣n cái quầy hiệu cầm đồ th́ cao bằng hai tôi. Tôi đem quần áo, đồ nữ trang đến cái quầy cao bằng hai tôi, nhận lấy đồng tiền trong sự khinh rẻ, rồi lại đến cái quầy cao ngang đầu tôi, mua thuốc cho cha tôi mang bệnh đă từ lâu. Về nhà, cũng lại rất bận, bởi v́ ông thầy kê đơn cho cha tôi là một người có tiếng tăm lắm, cho nên, những vị ông ta dùng để dẫn thuốc cũng rất kỳ quặc: rễ cây lau mùa đông, mía chịu sương ba năm, dế nguyên đôi, cây b́nh địa có trái... Toàn thứ khó kiếm cho ra. Nhưng rốt cuộc, bệnh cha tôi vẫn mỗi ngày một nặng cho đến khi mất.
Tôi nghĩ rằng, những ai từng sống trong cảnh sung túc rồi nửa đường sa sút đi, đại khái mới có thể hiểu được bụng dạ người đời. Tôi định tâm đến N., xin vào trường K.[1] là có ư rẽ sang con đường khác, trốn đi xứ khác, t́m những con người khác. Mẹ tôi không biết làm thế nào được, đành phải chạy cho tôi tám đồng bạc là tiền ăn đường, bảo rằng tùy ư muốn đi đâu th́ đi. Nhưng rồi mẹ tôi cũng khóc. T́nh lư phải như vậy, bởi v́ lúc bấy giờ, học để đi thi là con đường chính, c̣n học chữ Tây th́ xă hội cho là kẻ cùng đường, buộc phải đem linh hồn bán cho lũơ quỷ, trăm phần đáng chế nhạo, đáng mạt sát. Huống hồ, tôi đi th́ mẹ tôi không c̣n có dịp gần gũi tôi nữa. Nhưng tôi không thể nghĩ đến những điều đó được, cứ đi đến N., xin vào trường K. Và ở đấy, tôi mới biết trên đời c̣n có những cái gọi là cách trí, toán học, địa lư, lịch sử, hội họa và thể thao... Người ta không dạy môn sinh lư học, nhưng chúng tôi lại được xem những loại sách như là Toàn thể tân luận, Hóa học vệ sinh luận v.v... in mộc bản. Nhớ lại những lời bàn luận và cái đơn thuốc của vị danh y trước kia, đem so sánh với những điều vừa học được, tôi mới dần dần vỡ ra rằng các ông Trung y chẳng qua là những tên bịp bợm vô t́nh hay cố ư, và càng thương cho những con bệnh và những người thân thích của họ đă bị lừa. Ngoài ra, với những cuốn lịch sử được dịch ra Trung văn, tôi lại c̣n biết được cuộc duy tân của Nhật Bản phần lớn là bắt nguồn từ môn y học phương Tây.
Chính những điều hiểu biết non nớt đó về sau đă khiến cho cái học bạ của tôi nằm trong một trường thuốc ở một tỉnh hẻo lánh Nhật Bản. Mộng của tôi rất đẹp. Tôi định bụng tốt nghiệp, về nước, sẽ chạy chữa cho những con bệnh bị lừa bịp như cha tôi, lúc chiến tranh sẽ xin vào quân y, mặt khác sẽ thôi thúc quốc dân đồng bào tôi tin tưởng vào một cuộc duy tân.
Tôi không rơ ngày nay phương pháp dạy môn vi trùng học tiến bộ hơn ngày trước như thế nào, chứ hồi đó th́ người ta dùng màn ảnh chiếu rơ h́nh trạng con vi trùng. V́ vậy, có khi giảng xong bài, c̣n thừa th́ giờ, giáo sư thường chiếu cho sinh viên xem những đoạn phim phong cảnh hoặc những đoạn phim thời sự cho khỏi phí thời giờ. Bấy giờ chính là lúc đang xảy ra cuộc chiến tranh Nga-Nhật, tất nhiên phần lớn là phim chiến sự. Trong cái giảng đường đó, thường thường tôi đă phải hùa theo anh em mà vỗ tay hoan hô. Có một lần, tôi th́nh ĺnh được gặp trên màn ảnh bao nhiêu đồng bào tôi từ lâu xa cách. Một người bị trói ở giữa, xung quanh là những kẻ đứng xem, người nào người nấy thân thể khỏe mạnh, nhưng vẻ mặt th́ trông rất đần độn. Theo lời thuyết minh, người bị trói là làm mật thám cho quân đội Nga, bị quân đội Nhật bắt đem ra chặt đầu thị chúng, c̣n những người đứng vây xung quanh là đến để thưởng thức cuộc thị chúng long trọng đó.
Năm học ấy chưa hết, tôi đă bỏ về Đông Kinh, bởi v́ từ lần đó, tôi thấy học thuốc không phải là việc quan trọng lắm nữa. Dân mà c̣n ngu muội, hèn nhát th́ dù thân thể có khỏe mạnh, cường tráng chăng nữa, cũng chỉ có thể làm thứ người mà người ta đưa ra chém đầu thị chúng và làm thứ người đứng xem cuộc thị chúng cô vị như thế kia mà thôi. C̣n như đau ốm mà có phải chết đi ít nhiều th́ chưa hẳn là đă bất hạnh. Cho nên, điều chúng ta cần phải làm trước là biến đổi tinh thần họ, tất nhiên không ǵ bằng dùng văn nghệ. Thế là tôi quyết định đề xướng phong trào văn nghệ. Trong đám lưu học sinh ở Đông Kinh hồi bấy giờ, có rất nhiều người học pháp chính, lư hóa, cả đến học nghề cảnh sát, công nghiệp nữa, mà chẳng một ai học văn học và mỹ thuật hết. Nhưng trong không khí lănh đạm đó, cũng may c̣n t́m ra được mấy kẻ cùng một chí hướng và lại c̣n rủ được mấy người, không có họ không xong. Sau khi bàn tính với nhau, cố nhiên bước thứ nhất là xuất bản một tờ tạp chí. Tên tạp chí phải có ư nghĩa là “đời sống mới”. Bởi v́ chúng tôi hồi đó c̣n mang ít nhiều khuynh hướng phục cổ, nên đặt là Tân Sinh.
Tờ Tân Sinh, đă gần ngày xuất bản th́ trước tiên có mấy người nhận viết bài trốn đâu mất. Tiếp đến, những người chịu bỏ tiên ra cũng đánh tháo nốt. Cuối cùng, chỉ c̣n trơ trọi ba anh không một đồng xu dính túi. Bắt đầu mà đă đen đủi như vậy, th́ thất bại ra thế nào cũng chẳng cần phải nói nữa. Sau đó, cả ba anh số phận cũng đưa mỗi anh đi một đường, không thể cùng ngồi với nhau bàn tán về những mộng đẹp tương lai măi. Câu chuyện tờ Tân Sinh chưa hề ra đời của chúng tôi đă kết thúc như thế đấy.
Tôi cảm thấy buồn chán, một nỗi buồn chán chưa từng biết đến, chính là từ buổi đó. Lúc đầu, tôi không hiểu v́ sao, sau nghĩ lại, mới rơ là phàm khi người ta chủ trương cái ǵ, nếu được tán thành th́ người ta cũng hăm hở tiến lên, nếu bị phản đối, người ta cũng cứ hăng hái phấn đấu. Chỉ có khi ḥ hét giữa những người lạnh nhạt, thờ ơ, không tán thành mà cũng không phản đối, th́ cảm thấy như đứng giữa băi sa mạc vô biên chẳng c̣n biết nên hành động ra làm sao nữa. Đau khổ biết bao nhiêu! Do đó, tôi gọi cái cảm giác ấy là quạnh hiu.
Nỗi quạnh hiu ấy lại càng ngày càng to dần. Nó quấn lấy tâm hồn tôi như một con rắn độc. Nhưng mặc dù đau khổ vô cùng vô hạn như vậy, tôi cũng không hề oán giận, bởi v́ kinh nghiệm đă làm cho tôi tự xét lại ḿnh, thấy rơ ḿnh hơn: tôi quả không phải là vị anh hùng giơ tay hô lên một tiếng là có hàng vạn người hưởng ứng.
Chỉ có điều thế nào cũng phải xua đuổi cho được nỗi quạnh hiu đó đi, bởi v́ nó làm cho tôi đau khổ quá. Thế rồi, tôi dùng đủ mọi cách khiến cho tâm hồn tôi tê dại đi. Tôi lao đầu vào việc hiểu cái gọi là “quốc dân tính”, hoặc tôi trở về thời thượng cổ. Về sau tôi phải nếm trải hoặc chứng kiến nhiều điều làm cho tôi quạnh hiu, đau khổ hơn thế nữa, nhưng tôi đều không muốn tưởng nhớ đến mà vui ḷng để nó cùng đầu óc tôi tiêu diệt một thể trong đất bùn. Các cách tôi làm cho tâm hồn tôi tê dại đi như vậy h́nh như đă có công hiệu. Tôi không c̣n khảng khái hiên ngang như hồi c̣n niên thiếu nữa.
Hội quán S.[2] có ba gian, tương truyền trước kia từng có người đàn bà treo cổ chết ở cây ḥe trước sân. Hiện giờ cây ḥe đă cao, không với tới nữa, nhưng nhà vẫn chưa có ai ở. Bao nhiêu năm tôi trọ ở đây, sao chép bia cổ. Bạn bè ít ai lui tới; trong bia cổ th́ không có vấn đề ǵ, không có chủ nghĩa ǵ, nên cuộc đời của tôi cứ âm thầm ṃn mỏi đi. Nguyện vọng duy nhất của tôi cũng là như vậy. Những đêm hè, muỗi nhiều, ngồi dưới gốc cây ḥe phe phẩy chiếc quạt lác, tôi nh́n những mảng trời xanh qua kẽ lá dày đặc. Những con sâu đêm từ trên cây ḥe rơi xuống lạnh buốt.
Hồi bấy giờ, năm th́ mười họa, có anh Kim Tâm Dị [3], một người bạn cũ, là hay đến tán chuyện gẫu. Vừa vào, anh ta quẳng chiếc cặp da to tướng xuống chiếc bàn nát, cởi áo dài ra rồi ngồi đối diện với tôi. V́ sợ chó nên tim anh như c̣n đập th́nh thịch.
- Anh sao chép những cái này làm ǵ thế?
Có một buổi tối, anh ta lật xem những bản sao chép bia cổ của tôi rồi chất vấn như vậy.
- Chẳng biết làm ǵ cả.
- Thế th́ sao chép là nghĩa lư làm sao?
- Cũng chẳng có nghĩa ǵ hết.
- Tôi tưởng anh nên viết cái ǵ th́ hơn...
Tôi hiểu ư anh ta rồi. Họ đang ra tờ Tân thanh niên và h́nh như bấy giờ không những chưa có tán thành, nhưng cũng chưa có phản đối ǵ cả. Tôi nghĩ bụng, có lẽ họ cũng đang cảm thấy quạnh hiu chăng. Nhưng tôi lại nói:
- Giả thử có một ngôi nhà bằng sắt, không có cửa sổ, và cũng không làm sao phá tung ra được, trong đó có nhiều người đang ngủ say, và không bao lâu nữa sẽ chết ngạt. Nhưng từ ngủ say đến chết ngạt, họ nào có cảm thấy nỗi đau của giây phút lâm chung đâu! Bây giờ anh gào thét lên làm cho mấy người c̣n đang mơ mơ màng màng, giật ḿnh tỉnh day. Số ít người bất hạnh đó sẽ phải trải qua cảnh vật vă của một cái chết không tài nào cứu văn được. Như thế mà anh lại tưởng là anh cứu giúp họ hay sao?
- Nhưng đă có những người tỉnh dậy rồi th́ anh không thể quả quyết được rằng không có hy vọng phá tung ngôi nhà sắt đó ra được!
Phải. Tôi tuy chắc chắn điều tôi nghĩ là đúng, nhưng đă nói đến hy vọng, th́ không thể bảo là không có được, bởi v́ hy vọng thuộc về tương lai, tôi quyết không thể lấy điều tôi tin là không thể có để thuyết phục anh bạn tôi là người tin có thể có. Do đó, cuối cùng, tôi nhận lời viết bài. Ấy là thiên “Nhật kư người điên”, truyện ngắn đầu tiên của tôi. Rồi từ đó, đă trót th́ phải trét, tôi thỉnh thoảng viết những bài có vẻ như là tiểu thuyết, để đáp lại qua loa sự đ̣i hỏi của bạn bè. Lâu ngày dồn lại có đến hơn mươi bài.
Riêng về phần tôi, tôi vẫn cho rằng hiện nay, tôi không c̣n phải là người có điều ǵ bức thiết lắm, không nói ra không được, nhưng hoặc giả, bởi v́ chưa thể quên hết những nỗi quạnh hiu, thét lên mấy tiếng, để an ủi những kẻ dũng sĩ đang bôn ba trong chốn quạnh hiu, mong họ ở nơi tiền khu được vững tâm hơn. C̣n như tiếng gào thét của tôi hùng dũng hay bi ai, đáng ghét hay đáng buồn cười, điều đó tôi không hơi đâu nghĩ đến. Nhưng đă gào thét, th́ tất nhiên phải gào thét theo mệnh lệnh của vị chủ tướng. Cho nên đôi khi tôi không ngại viết những điều xa với sự thực. Trong truyện “Thuốc”, bỗng dưng tôi thêm một ṿng hoa trên nấm mộ anh Du. Hay trong truyện “Ngày mai”, tôi không kể chuyện chị Tư Thiền cuối cùng vẫn không nằm mộng thấy đứa con của chị, bởi v́ vị chủ tướng bấy giờ chủ trương không để cho người ta đi đến chỗ tiêu cực. C̣n tôi, tôi cũng không muốn đem nỗi quanh hiu mà ḿnh cho là đau khổ làm lây sang nhũng người thanh niên đang ôm ấp những mộng đẹp như tôi hồi c̣n niên thiếu.
Nói như vậy là có thể biết ngay rằng tiểu thuyết của tôi c̣n xa với nghệ thuật lắm, thế mà cho đến nay vẫn mang tên là tiểu thuyết, thậm chí bây giờ đây lại c̣n có dịp xuất bản thành tập nữa. Dù thế nào mặc ḷng, không thể không nói đó là một điều may mắn. Điều may mắn ấy tuy làm cho tôi không yên tâm, nhưng nghĩ rằng trong đời, tạm thời c̣n có người đọc, th́ tôi cũng vẫn cứ lấy làm thích thú như thường.
Bởi vậy, tôi đă thu thập những truyện ngắn của tôi và đem in, lại v́ những duyên cớ nói trên, nên đặt tên là “Gào thét”.

Viết tại Bắc Kinh ngày 3 tháng 12 năm 1922.
LỖ TẤN

(Bản dịch của TRƯƠNG CHÍNH)

Chú thích: [1] N. là Nam Kinh; Trường K. là Giang Nam Thủy sư Học đường. Lỗ Tấn học tại trường này từ năm 1898, năm 1902 tốt nghiệp và được chính phủ Thanh triều cho đi du học tại Nhật Bản. [2] Hội quán S. là hội quán của người Thiệu Hưng (Triết Giang, quê Lỗ Tấn) trú ngụ tại Bắc Kinh. [3] Kim Tâm Dị là tên một nhân vật trong một truyện ngắn của Lâm Thư, ở đây chỉ Tiền Huyền Đồng, một trong những người chủ trương và biên tập tờ “Tân Thanh Niên”, một tạp chí quan trọng trong phong trào “Tân văn hóa” vào thời kỳ vận động Ngũ-Tứ.
 

 
club espresso
 

Copyright©2009VoyagesSaigonInc. All rights reserved