Voyages Saigon, Inc.

           club espresso

           cafe espresso

CLUB EsPRESSO

 

BUỔI NÓI CHUYỆN VỀ
“TRIỀU ĐẠI NHÀ MINH
VÀ NHỮNG CHUYẾN ĐI TÂY DƯƠNG CỦA TRỊNH H̉A”

 
 

BUỔI NÓI CHUYỆN VỀ “TRIỀU ĐẠI NHÀ MINH VÀ NHỮNG CHUYẾN ĐI TÂY DƯƠNG CỦA TRỊNH H̉A”

“1421, năm Trung Quốc khám phá ra Châu Mỹ” (“1421, the year China discovered America”) là tựa đề cuốn sách của Gavin Menzies, xuất bản năm 2002 (NXB Bantam Press, London) và hiện đang gây những dư luận tranh căi trong nhiều giới người đọc. Nội dung cuốn sách nói về những chuyến đi của Trịnh Ḥa, một viên hoạn quan dưới thời trị v́ của vua Minh Thành Tổ (1402-1425), và là người đă vâng mệnh nhà vua tổ chức bẩy chuyến đi thám hiểm vượt đại dương. Sử Tàu gọi các chuyến đi ấy là “những chuyến đi Tây Dương”, và thuật lại rằng Trịnh Ḥa cùng “hạm đội” khổng lồ của ông đă đi đến các nước trong vùng Đông Nam Á, sau đó đă vượt Ấn Độ Dương và đến tận bờ biển phía đông của Châu Phi. Trong cuốn sách của ḿnh, G. Menzies cố gắng biện minh cho một giả thuyết “táo bạo” mà ông đưa ra, đó là: phải chăng Trịnh Ḥa và những người cùng đi với ông đă vượt qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope - Cap de Bonne Espérance), rồi băng qua Đại Tây Dương và đă t́m ra Châu Mỹ trước Christopher Columbus gần 1 thế kỷ? Tuy nhiên, Menzies không phải là một nhà sử học (ông là cựu sĩ quan chỉ huy Tiềm-thủy-đĩnh thuộc Hải Quân Hoàng-gia Anh Quốc), do đó cuốn sách bán rất chạy hiện nay của ông đă không được biên soạn như một khảo luận sử học đúng nghĩa.
B.S. Nguyễn Ngọc Khôi là một trong những người đă đọc cuốn sách nói trên và rất thích thú về nội dung của nó, cũng như có khuynh hướng ủng hộ giả thuyết của G. Menzies. Anh Trần Chính của Voyages Saigon th́ lại là một trong số những độc giả có cái nh́n bảo thủ và dè dặt hơn: đối với họ, giả thuyết cuối cùng vẫn chỉ là giả thuyết trừ phi nó được chứng minh bằng những luận cứ và thực tiễn khoa học vững chắc (là điều mà cuốn sách của G. Menzies vẫn chưa làm được “đến nơi đến chốn”).
Trong không khí tranh luận đầy hấp dẫn ấy, Voyages Saigon và B.S. Nguyễn Ngọc Khôi đă tổ chức một buổi thuyết tŕnh “bỏ túi” dành cho khoảng 30 khách dự thính về đề tài: “Triều đại nhà Minh và những chuyến đi Tây Dương của Trịnh Ḥa” tại tư gia của ông bà Nguyễn Ngọc Khôi ở Newport Coast, California, vào buổi chiều ngày thứ bẩy 31 tháng 5 vừa qua.
[Xem một vài h́nh ảnh của buổi nói chuyện chuyên đề ấy]
Buổi nói chuyện được chia làm 2 phần. Trong phần thứ nhất, anh Nguyễn Ngọc Khôi giới thiệu về tác giả Gavin Menzies và nội dung cuốn sách bàn về giả thuyết Trịnh Ḥa đă khám phá ra Châu Mỹ vào năm 1421. Diễn giả tŕnh bày một cách khá chi tiết về thân thế của Trịnh Ḥa, viên hoạn quan nguyên quán trong tỉnh Vân Nam, về những tham vọng chinh phục đại dương và thế giới của vua Minh Thành Tổ Vĩnh Lạc, người đă ra lệnh và chi tiền cho họ Trịnh thực hiện những chuyến đi lịch sử ấy. Tiếp theo, diễn giả tŕnh bày (với tấm bản đồ thế giới) về hành tŕnh của Trịnh Ḥa từ cửa biển ở vùng Hoa Đông (Trung Quốc), đi theo hai hướng tây và tây-nam, băng qua ba vùng biển lớn là Nam Hải (hay Đông Hải), Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương để đến Châu Mỹ. Diễn giả đồng thời cũng mô tả về h́nh dáng và cấu trúc của những chiếc tàu khổng lồ trong hạm đội của họ Trịnh, cùng những kinh nghiệm và kỹ thuật đi biển của người Trung Quốc vào đầu thế kỷ thứ 15. Sau đó diễn giả tŕnh bày lại (với h́nh ảnh minh họa trên màn h́nh video) những “dẫn chứng” về việc người Trung Quốc đă vượt qua được Mũi Hảo Vọng ở cực nam Châu Phi, rồi băng qua Đại Tây Dương và đặt chân lên lục địa Mỹ Châu từ đầu thế kỷ thứ 15, theo giả thuyết đang gây tranh luận của Menzies. Cuối cùng, diễn giả bàn về chính sách “bế môn tỏa cảng” của nhà Minh, mà nguyên nhân là t́nh trạng kiệt quệ về kinh tế của Trung Quốc vào những năm cuối của vua Minh Thành Tổ. Anh đồng ư với lập luận của Menzies cho rằng chính sách đóng cửa ấy cùng những biện pháp quá khích của nó đă dẫn đến việc tiêu hủy toàn bộ những tài liệu mà Trịnh Ḥa và (hoặc) những người cùng đi với ông đă ghi chép lại về việc họ đă khám phá ra Châu Mỹ trong những chuyến đi Tây Dương của họ.
Điều lư thú là, trong phần thuyết tŕnh của ḿnh, diễn giả (Nguyễn Ngọc Khôi) không chỉ dựa vào nội dung của cuốn sách “1421, the year China discovered America” của G. Menzies, mà anh c̣n tham khảo nhiều tài liệu khác, trong đó có cuốn sách “When China ruled the Seas, 1405-1433” (“Khi Trung Quốc làm chủ các Đại-dương, 1405-1433”) của Louise Levathes (NXB Oxford University Press, tái bản 1997).
Trong phần thứ hai, anh Trần Chính (Voyages Saigon) tŕnh bày về bối cảnh lịch sử, kinh tế và văn hóa của nước Trung Hoa từ năm 1368 đến năm 1425, tức là vào thời kỳ đầu của triều đại nhà Minh (1368-1644), một triều đại được xem như là thời kỳ trung hưng của chế độ phong kiến ở Trung Quốc. Diễn giả giới thiệu một cách khá tỉ mỉ về thân thế và nhân cách chính trị của hai ông “tổ” của triều đại này là Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, một người xuất thân từ ăn mày mà làm nên sự nghiệp vĩ đại và trở thành vị Hoàng-đế khai quốc, và Minh Thành Tổ Chu Lệ, người đă quyết định dời đô từ Nam Kinh (trong vùng Giang Nam) lên Bắc Kinh (trong vùng Hoa Bắc), đồng thời là người đă cho xây dựng Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh. Diễn giả cũng nêu lên và phân tích về hai hiện tượng nổi bật của triều đại nhà Minh: thứ nhất là việc xác lập một kiểu Nhà Nước cảnh-sát-trị (Etat policier) vào hai thời kỳ Hồng Vũ và Vĩnh Lạc (1368-1425), dẫn đến việc định chế hóa kiểu cai trị chuyên chế và trung ương tập quyền của các Hoàng-đế nhà Minh; và thứ hai là thái độ đố kỵ đối với giới trí thức của cả Chu Nguyên Chương lẫn Chu Lệ, đưa đến hậu quả về sau này là tệ lộng quyền của giới hoạn quan, khiến cho triều đại nhà Minh đă nhanh chóng bộc lộ những yếu tố suy tàn ngay từ bên trong nội bộ của nó. Tiếp theo, diễn giả tŕnh bày về những thành tựu trong một số nghành khoa học và kỹ thuật ở Trung Quốc vào đời nhà Minh, kèm theo những số liệu về dân số và kinh tế của Trung Quốc vào đầu thế kỷ thứ 15 (với tấm bản đồ Trung Quốc). Cuối cùng, diễn giả cũng bàn về chính sách đóng cửa mà Minh Triều đă bắt đầu thực thi một cách có hệ thống từ giữa thế kỷ thứ 15, nhưng anh đưa ra cách giải thích khác với những lập luận của G. Menzies về những nguyên nhân cũng như những hệ quả của hiện tượng “bế môn tỏa cảng” ấy.
Diễn giả (Trần Chính) đă chuẩn bị phần thuyết tŕnh của ḿnh dựa trên nguồn tham khảo chính là “Minh Sử”, trước tác sử học quan trọng nhất về triều đại nhà Minh, và là một trong hai mươi bốn bộ Chính Sử của Trung Quốc. Bên cạnh đó, anh cũng tham khảo những tài liệu khác, trong đó có cuốn “Le monde chinois” (“Thế giới Trung Quốc”) của Jacques Gernet (NXB Armand Colin, ấn bản 1999) và cuốn “Imperial China, 900-1800” (“Trung Hoa của Thiên Triều”) của Frederick W. Mote (NXB Harvard Univ Press, 2000).
Giữa hai phần thuyết tŕnh, anh Trần Chính đă mời khách dự thính thưởng thức để so sánh hai nhạc khúc thuộc hai nguồn văn hóa ở cách xa nhau (Châu Âu và Trung Quốc) nhưng cùng một thể loại (nhạc cung đ́nh) và cùng một thời đại (thế kỷ thứ 15). Nhạc khúc thứ nhất là một nhạc khúc “nghi lễ” được sáng tác cho triều đ́nh Castilla (Tây Ban Nha) vào cuối thế kỷ thứ 15, và nhạc khúc thứ hai là khúc “Đại Yến Nhạc” thuộc Đại Lễ Nhạc của Minh triều được biên soạn vào cùng một thời kỳ. Cùng với những h́nh ảnh mà anh Nguyễn Ngọc Khôi đưa lên màn h́nh video trong phần thuyết tŕnh của ḿnh, đây là một kinh nghiệm lư thú trong cách minh họa một đề tài thuyết tŕnh bằng các phương tiện trực quan (nghe-nh́n / audio-visuel).
Sau phần thuyết tŕnh là phần hỏi đáp tương đối ngắn. Hầu hết các câu hỏi của khách dự thính đều xoay quanh giả thuyết của G. Menzies về việc người Trung Quốc đă t́m ra Châu Mỹ vào năm 1421. Một số tỏ ư không dễ dàng chấp nhận những dẫn chứng mà Menzies đưa ra trong cuốn sách của ông. Một người th́ thắc mắc về sự kiện “đốt sách” chủ xướng bởi giới cầm quyền bảo thủ của triều đ́nh nhà Minh sau năm 1433, đă được đề cập đến trong phần thuyết tŕnh của diễn giả Nguyễn Ngọc Khôi. Thực ra cho đến hiện nay cuộc tranh luận trong giới học giả cũng như trong giới người đọc về nội dung của cuốn sách nói trên vẫn chưa chấm dứt, và chưa có hi vọng chấm dứt sớm. Bởi v́ khẳng định hay phủ định một giả thuyết “giật gân” mang tính chất cách mạng như thế đều không phải là dễ dàng!
CLUB EsPRESSO.
(Jun 12, 2003)

[Voyages Saigon xin chân thành cảm ơn ông bà B.S. Nguyễn Ngọc Khôi đă tạo những điều kiện tốt nhất để tổ chức buổi nói chuyện chuyên đề này tại nhà riêng của ông bà. Đặc biệt xin cảm ơn bà Nguyễn Ngọc Khôi về bữa cơm tối thân mật đă được bà quán xuyến một cách hết sức chu đáo, và về những ư kiến đóng góp rất giá trị của bà vào nội dung của buổi nói chuyện]

Ảnh bên trái: chân dung vua Minh Thành Tổ Chu Lệ (1402-1425) – Viện Bảo Tàng Cố Cung, Đài Bắc (Đài Loan).

 

 
 

MỸ THUẬT THANGKA (TRANH PHẬT GIÁO) CỦA TÂY TẠNG

Nhân buổi nói chuyện về “Triều đại nhà Minh và những chuyến đi Tây Dương của Trịnh Ḥa” tại tư gia của ông bà B.S. Nguyễn Ngọc Khôi, Voyages Saigon đă có dịp trưng bày một vài tác phẩm nghệ thuật (tranh, tượng) cổ điển cũng như hiện đại, đại diện cho các khuynh hướng mỹ thuật khác nhau. Trong số đó, nổi bật nhất là một bức tranh thangka của Tây Tạng (thế kỷ thứ 19) vẽ đức Quan Thế Âm Bồ Tát (Avalokitesvara) ngh́n tay ngh́n mắt (thiên thủ thiên nhăn).
Anh Trần Chính (Voyages Saigon) đă giới thiệu sơ nét về Mỹ-thuật Thangka của Phật-giáo Mật-tông Tây Tạng: nguồn gốc và sự phát triển của tranh thangka, nghệ thuật tượng-h́nh trong tranh thangka, và những trường phái thangka khác nhau ở Tây Tạng.
Tranh thangka ra đời trên cao nguyên Tây Tạng, và lịch sử của nó gắn liền với sự du nhập và phát triển của Phật Giáo trên đất nước này. Thangka là tranh Phật-giáo, dùng vào mục đích trưng bày, thờ cúng cũng như tu tập, giảng dạy và thuyết pháp. Thangka là tranh vẽ trên vải dệt bằng sợi đay (đôi khi người ta dùng cả vải bông hay lụa): họa sĩ hay nghệ nhân dùng mật của giống trâu yack trộn với một loại bột đá để bồi mặt vải cho mịn, sau đó căng tấm vải đă bồi lên khung gỗ và dùng các loại màu khoáng (mineral pigments), đôi khi sử dụng cả bột vàng, để vẽ. Tranh thangka được khâu vào khung bằng lụa, h́nh thức tương tự như tranh cuộn (scroll painting) của Trung Quốc để có thể cuộn lại, tiện lợi cho việc di chuyển và bảo quản.
Nghệ thuật Tượng-h́nh (Iconography) trong tranh thangka Tây Tạng là cả một phức hợp về h́nh tượng từ nhiều nguồn triết học và tín ngưỡng khác nhau: Phật-giáo Nguyên-thủy, Phật-giáo Đại-thừa, Thế-giới quan và Vũ-trụ quan Mật-tông (Tantrism), và cả đạo Bon (tôn giáo đầu tiên của người Tây Tạng).
Những học giả phương Tây có khuynh hướng phân loại Mỹ-thuật Thangka theo vùng địa lư và tầm ảnh hưởng văn hóa, từ đó người ta phân biệt 3 trường phái (schools) khác nhau: trường phái Tây Tây Tạng (Western Tibet School), trường phái Trung Tây Tạng (Central Tibet School), hay c̣n gọi trường phái Lhasa (Lhasa School), và trường phái Đông Tây Tạng (Eastern Tibet School). Các học giả ở Trung Quốc và Tây Tạng th́ phân loại Mỹ-thuật Thangka theo thời kỳ lịch sử, lấy năm 1642 là năm đức Đạt-lai Lạt-ma đời thứ 5 chấp chính và là năm khởi đầu của triều đại Ganden-Phodrang làm mốc phân chia thời gian, từ đó người ta phân biệt 2 trường phái chính: trường phái Sakya (Sakya School), từ thế kỷ thứ 13 đến giữa thế kỷ thứ 17, và trường phái Gelug (Gelug School), từ giữa thế kỷ thứ 17 đến giữa thế kỷ thứ 20. Theo anh Trần Chính th́ hai cách phân loại ấy tuy khác nhau nhưng thực ra lại bổ sung cho nhau, và chỉ tạo thêm thuận lợi cho việc nghiên cứu Mỹ-thuật tranh Phật-giáo Tây Tạng mà thôi.
Tranh thangka Tây Tạng ngày càng được giới sưu tập nghệ thuật ở Châu Âu và Hoa Kỳ yêu thích và săn t́m. Đối với những người t́m hiểu về Phật-giáo Mật-tông th́ tranh thangka là một nguồn tư liệu phong phú và vô giá. C̣n riêng đối với khách du-lịch th́ tranh thangka là một nét đặc thù nổi bật của nền Văn Hóa mang đầy tính chất huyền bí của Tây Tạng.
CLUB EsPRESSO.
(Jun 12, 2003)

Ảnh bên trái: Đức Phật, tranh thangka Tây Tạng, nửa cuối thế kỷ thứ 18 – Sưu tập tư nhân (California).

 

 
 

TRONG THÁNG 11/03:
BUỔI NÓI CHUYỆN VỀ “HAI NGƯỜI ĐÀN BÀ TÊN CATHERINE”

Khoảng đầu tháng 11 năm 2003, Voyages Saigon sẽ phối hợp với B.S. Nguyễn Ngọc Khôi tổ chức một buổi thuyết tŕnh chuyên đề với đề tài “Hai người đàn bà tên Catherine”. Buổi thuyết tŕnh “bỏ túi” này sẽ giới thiệu về hai người đàn bà nổi tiếng trong lịch sử của Châu Âu: người thứ nhất là Catherine de Médicis (1519-1589), Hoàng-hậu và Thái-hậu nhiếp chính của nước Pháp Phục-Hưng, người thứ hai là Catherine đệ II (1729-1796), nữ Sa-hoàng của nước Nga Đế-Quốc. Cả hai người đàn bà này đều là những phụ nữ thông minh với bản lĩnh phi thường, những chính trị gia quyền biến, những nhà cai trị độc tài và đôi khi tàn bạo, và là những người đă có đóng góp to lớn vào sự phát triển của Văn Hóa ở hai nước Pháp và Nga nói riêng và ở Châu Âu nói chung. Người thuyết tŕnh: Nguyễn Ngọc Khôi và Trần Chính. Địa điểm của buổi thuyết tŕnh: tư gia của ông bà B.S. Nguyễn Ngọc Khôi.
Xin đón đọc bản tường tŕnh chi tiết trên trang Club Espresso này.
CLUB EsPRESSO.

Ảnh bên trái: chân dung Hoàng-hậu Catherine de Médicis – Văn-khố Quốc-gia Paris (Pháp).

 

 
 

DỰ KIẾN CHO CUỐI NĂM 2003:
BUỔI NÓI CHUYỆN VỀ “NGƯỜI PHỤ NỮ TRUNG QUỐC VÀ TRIỀU ĐẠI NHÀ ĐƯỜNG”

Sau buổi thuyết tŕnh về đề tài “Hai người đàn bà tên Catherine” vào đầu tháng 11 sắp tới, Voyages Saigon dự kiến sẽ phối hợp với B.S. Nguyễn Ngọc Khôi tổ chức một buổi thuyết tŕnh chuyên đề tiếp theo trước cuối năm nay (2003). Đề tài nói chuyện tiếp theo sẽ là “Người phụ nữ Trung Quốc và Triều đại nhà Đường” (lại chuyện về đàn bà!). Nội dung của buổi nói chuyện này sẽ bàn về chỗ đứng và vai tṛ của người phụ nữ, đặc biệt là giới phụ nữ quư tộc, trong khuôn khổ của những định chế chính trị - xă hội của triều đại nhà Đường (618-907). Nói về đàn bà đời Đường chắc chắn không thể không nhắc đến hai gương mặt vừa nổi tiếng vừa tai tiếng nhất của triều đại ấy, đó là bà Vơ Tắc Thiên và bà Dương Quư Phi. Người thuyết tŕnh: Nguyễn Ngọc Khôi và Trần Chính. Địa điểm của buổi thuyết tŕnh: tư gia của ông bà B.S. Nguyễn Ngọc Khôi.
Buổi nói chuyện này hứa hẹn rất nhiều chi tiết thú vị! Cũng xin mời đón đọc bản tường tŕnh trên trang Club Espresso này.
CLUB EsPRESSO.

Ảnh bên trái: một người đàn bà quư tộc thời Thịnh Đường (tượng đất nung, thế kỷ thứ 8) – Sưu tập tư nhân (Hong Kong).

 

club espresso
 

Copyright©2009VoyagesSaigonInc. All rights reserved