Voyages Saigon, Inc.
     Café Espresso
   Salade Espresso
           salade espresso

 

 

Trần B́nh Nam vừa gửi chúng tôi bài viết ngắn rất khả ái này. Cứ tưởng ông kể chuyện “tào lao” chơi cho vui mà thành ra có “thâm ư” hẳn hoi. Từ chuyện du-lịch dẫn đến chuyện chính trị - xă hội, từ chuyện cái cầu ở Trung Quốc (không phải cái “trường kiều” của Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài ở Hàng Châu, mà cũng không phải cái “Lư Cầu kiều” ở Bắc Kinh đâu nhé!) bắt sang chuyện “cách mạng cầu” ở Ấn Độ, chuyện cứ như nhỏ mà thành ra to, cứ như là chuyện vặt mà lại cũng là việc đại sự. Lối viết b́nh luận của TBN nghiêm túc mà dí dỏm, có duyên (thành ra không khô khan), và đôi khi bỗng man mác chất tự cảm, như ở phần cuối bài viết tác giả tự dưng nhớ đến chuyện cũ nơi quê nhà khiến ông xúc động và làm người đọc cũng xúc động lây. Một bài viết ngắn với cái chấm hết thật nhẹ nhàng và cảm động.
Xin cảm ơn Trần B́nh Nam và xin trân trộng giới thiệu Chuyện Cái Cầu của tác giả.
SALADE EsPRESSO.
(California, Jan 25, 2010)


CHUYỆN CÁI CẦU

Cái cầu đây không phải cái cầu bắc qua sông qua suối mà là cái cầu… tiêu.
Năm 2004 tôi đi du lịch Trung quốc với công ty du lịch Saigon Voyages của ông Trần Chính. Chuyến đi đó ông Trần Chính đích thân hướng dẫn. Ông Chính có lối kể chuyện duyên dáng. Chuyện nghe rồi ông kể lại vẫn thấy hay.
Đến Bắc Kinh nơi thưởng ngoạn chính của du khách là Cấm Thành. Gọi là Cấm Thành v́ đó là trung tâm quyền lực, nơi các vị Hoàng đế Trung Quốc từ triều nhà Minh qua triều Măn Thanh ngồi trị v́ cả nước, dân chúng không được ra vào.
Mỗi ngày sau hồi trống thu không (trống điểm ngày hết, đêm về) mọi người thuộc phái nam, trừ con cái của hoàng tộc và các hoạn quan, đều phải rời khỏi Cấm Thành. Sau cuộc cách mạng Tân Hợi năm 1911 Cấm Thành không c̣n bị cấm nữa, và trở thành một địa điểm du-lịch ăn khách nhất của Trung Quốc.
Trong Cấm Thành lối đi không rộng, kiến trúc này chen lấn kiến trúc kia. Từ quảng trường Thiên An Môn du khách vào Cấm Thành bằng cổng trước rồi theo lối một chiều định sẵn đi thăm các cung, điện vua chúa và các di tích lịch sử từ hàng trăm năm để lại rồi ra khỏi Cấm Thành bằng cổng sau.
Sắp ra cổng sau, ông Trần Chính hỏi chúng tôi: “Đi qua bao nhiêu nhà cửa dinh thự, nơi làm việc và ăn ngủ của bao nhiêu con người, quư vị có nhận xét ǵ không?” Không ai có câu trả lời ngay.
Ông Chính nói: “Trong Cấm Thành không có cầu tiêu!” Du khách ai cũng ngạc nhiên sực nhận ra quả thật là vậy. Một câu hỏi hiển nhiên đến với mọi người: “Vậy th́ người xưa đă giải quyết chuyện ấy làm sao?”
Ông Chính giải thích rằng trong Cấm Thành người ta dùng những b́nh có nắp đậy bằng gỗ, sành, sứ hoặc bằng đồng, bạc hay vàng (tùy theo cấp bậc, thân phận từ Hoàng đế, hậu phi, đến cung nhân và nội thị) đựng tro để tiêu tiểu vào trong đó rồi phủ thêm tro lên, đậy nắp lại. Kín đáo và không có mùi. Mỗi buổi chiều gần tắt nắng khi các cổng thành sắp sửa đóng, hàng đoàn người quang gánh vào dọn tro trong các “b́nh vệ sinh” ấy và gánh đi đổ vào một khoảng đất rộng ngay phía sau Cấm Thành. Từ triều đại này qua triều đại khác, tro chất thành một ngọn đồi ngày càng cao trông như một quả núi nhỏ. Người Trung Quốc thi vị hoá ngọn đồi và đặt tên là Đồi Hương (Hương Sơn). Th́ “hương” nào chẳng là hương!
Dưới thời Mao Trạch Đông, bà Giang Thanh, vợ cưng một thời của Mao, biến Đồi Hương thành một thắng cảnh tô điểm cho Cấm Thành và làm nơi nghỉ ngơi giải trí mỗi khi bà gặp điều phiền muộn.
Bây giờ hầu hết nhà cửa của người Trung Quốc ở thành phố đều có pḥng vệ sinh. Nhưng có một điều khó hiểu là Trung Quốc ngày nay có đủ kỹ thuật để xây dựng cầu tiêu theo tiêu chuẩn Tây phương và sản xuất đủ các chất hóa học sát trùng bán ra cho cả thế giới dùng, thế mà các nhà vệ sinh (công cộng) tại Trung Quốc vẫn thoang thoảng có mùi, ngoại trừ trong các khách sạn 4 hay 5 sao dành cho khách du-lịch!
Ngoài phố th́ khỏi nói. Muốn t́m một pḥng vệ sinh chỉ cần thính mũi một chút là biết ngay nó nằm ở đâu. H́nh như đối với người Trung Quốc cầu tiêu không hôi th́ không phải là cầu tiêu! Hay bởi v́ không có mùi nó sẽ làm cho người dùng cảm thấy mất hứng… tiêu tiểu?
Một người bạn tôi đi du-lịch nhiều có một nhận xét: muốn sắp hạng tŕnh độ chung của một quốc gia bạn chỉ cần sắp hạng pḥng vệ sinh của quốc gia ấy. Tôi không đi du-lịch nhiều nên không biết nhận xét đó đúng bao nhiêu phần. Nhưng tôi thấy nói chung nơi công cộng cũng như tư gia pḥng vệ sinh của Trung Quốc thua Nga, Nga thua Pháp, Pháp thua Đức, Đức thua Nhật, Nhật thua Mỹ, Mỹ thua Thụy Điển và các nước Bắc Âu… Không ai sắp hạng cầu tiêu của Ấn Độ, v́ Ấn Độ đang trải qua một cuộc “Cách mạng Cầu tiêu”.
Những năm gần đây Ấn Độ phát triển nhanh và người phụ nữ Ấn Độ có một đ̣i hỏi. Họ đ̣i hỏi cái cầu tiêu. Thanh niên Ấn muốn cưới vợ cần phải có một cái nhà có pḥng vệ sinh tươm tất. Nếu muốn cuới vợ cho con trai th́ bố mẹ phải có nhà có cầu tiêu. Nếu không th́ đừng ḥng.
Người phụ nữ Ấn Độ đă chán cái thời phải dùng cầu tiêu công cộng và tắm ngoài sông hay suối. Trước đây 10 năm khoảng 665 triệu, tức phân nửa dân số Ấn Độ, không có cầu tiêu riêng trong nhà (theo Emily Wax, trong bài viết “The New Seat of Power for Women in India”, The Washington Post National Weekly Edition số 02-08/11/2009).
Với tiến bộ về vật chất và phong trào “phi xí sở, bất thành phu phụ” (“no toilet, no bride”) trong hai năm qua chỉ riêng trong tiểu bang Haryana đă có thêm 1,4 triệu cầu tiêu trong nhà. Và phong trào xây dựng cầu tiêu đang lan tràn nhanh chóng đến các tiểu bang miền Nam và thôn quê.
Người thiếu nữ Ấn Độ vốn là một gánh nặng trong gia đ́nh. Ít được bố mẹ cho đi học, và khi lấy chồng phải có của hồi môn. Nhưng hiện nay người phụ nữ Ấn Độ được đi học, đi làm, có khả năng tự túc về kinh tế, và lấy chồng họ không cần hồi môn mà ngược lại ra điều kiện cho giới nam nhi biết: Muốn cưới vợ phải có nhà có cầu tiêu đàng hoàng chứ không thể để vợ dùng nhà vệ sinh công cộng và tắm ngoài sông ngoài suối nữa.
Tại Ấn Độ có nạn phá thai nữ (nếu thai nhi là gái), v́ vậy có t́nh trạng trai thừa gái thiếu và phong trào đ̣i hỏi cầu tiêu của phái nữ như là điều kiện chọn chồng lại có thêm sức mạnh. Thanh niên Ấn Độ không c̣n tự ái tự hỏi “cô ấy muốn lấy ḿnh hay lấy cái cầu tiêu?”. Họ biết rằng muốn cưới vợ, tốt hơn hết là âm thầm sắm cái nhà cầu.
Người phụ nữ Ấn Độ đang lao ḿnh vào một cuộc cách mạng giải phóng. Ở thôn quê người ta ngày càng ít thấy những người thiếu nữ xó ró, nhút nhát, đi đâu cũng phải nhờ cha hay anh em trai chở đi. Bây giờ họ có thể học hành đỗ đạt, sắm xe, trang điểm, ngồi làm việc trong các văn pḥng chính phủ hay của các công ty tư nhân. Và họ đang đứng ở tuyến đầu của phong trào đ̣i cầu tiêu để đạt được cái tối thiểu là sống sạch sẽ và tránh bệnh tật. Nạn không quan tâm đến cầu tiêu cho phụ nữ tại Ấn Độ là nguyên nhân sinh ra các thứ bệnh đường tiểu, đó là chưa nói đến các thứ bệnh khác nguy hiểm hơn như tiêu chảy và thương hàn.
Trước đây từng có một số chính khách tiến bộ đề ra phong trào tạo điều kiện tiêu tiểu có tiện nghi cho người phụ nữ nhưng không thành công. Một phần do điều kiện vật chất chưa cho phép, một phần do cản trở về mặt tâm lư xă hội.
Năm 2001 Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB) có kế hoạch giúp Ấn Độ xây chung cư cho người lợi tức thấp với pḥng vệ sinh khang trang, nhưng sau đó lại khám phá rằng đa số chủ nhân những căn nhà ấy đă biến các pḥng vệ sinh trong nhà họ thành kho chứa!
Hiện nay WB nhận thấy phong trào “no toilet, no bride” ở Ấn Độ rất có kết quả. Cả nước lên cơn sốt xây cầu… tiêu. Ở nhiều vùng quê thấp thoáng biểu ngữ “Không gả con gái về làm dâu nhà nào không có pḥng vệ sinh!”, một yêu sách công khai mà mới cách đây chừng một thập niên thôi c̣n là điều không thể tưởng tượng được. Các tay pha tṛ nhà nghề tại các rạp hát đă khai thác khẩu hiệu “no toilet, no bride” để chọc cười khán giả và vô t́nh quần chúng hoá phong trào xây cầu tiêu.
Ông Bindeshwar Pathak, một người Ấn Đô sáng lập ra phong trào xây nhà cầu kể rằng khi ông mới đề xướng phong trào, dư luận quần chúng bĩu môi giống như ông đang khui một hũ mắm. Nhưng hiện nay đă khác, người Ấn Độ nam cũng như nữ xem phong trào của ông là “một cuộc cách mạng không đổ máu.”
Ông Pathak giờ đây có thể mạnh dạn nói với các nhà lănh đạo Ấn Độ rằng: muốn Ấn Độ trở thành cường quốc việc trước tiên là phải có kế hoạch xây đủ cầu tiêu cho dân, trong nhà cũng như ngoài đường phố.
Tôi thiển nghĩ nhà lănh đạo chính trị ở bất cứ quốc gia nào cũng nên nghe theo lời khuyên đơn giản đó chứ không riêng ǵ ở Ấn Độ.
Viết đến đây tôi nhớ và thương mẹ và hai chị của tôi quá! Cứ kể lại chuyện một năm cho cụ thể. Năm 1940 tôi lên bẩy, trong nhà tôi có mẹ và hai chị. Nhà không có cầu tiêu. Phần tôi mỗi buổi sáng giải quyết nhu cầu bằng cách chạy ra bờ sông Hương (nhà tôi cách bờ sông Hương 100 mét, giữa nhà và sông là một thửa ruộng nhỏ), ngồi trên bờ ruộng thong thả nh́n trời nh́n đất và giải quyết nhu cầu. Cho đến bây giờ tôi chưa từng bao giờ tự hỏi mẹ và hai chị tôi đă giải quyết như thế nào.
Bây giờ mẹ và chị đầu của tôi đă qua đời, chỉ c̣n chị kế của tôi c̣n sống ở Huế. Chị kế tôi có chồng – anh rể tôi đă qua đời – từng làm ăn khá giả nên xây được một ngôi nhà gạch khá lớn bên bờ sông An Cựu trong khu Nhà Đèn.
Một dịp về Việt Nam tôi đến thăm và ngủ lại ở nhà chị. Nhà cao cửa rộng nhưng cái nhà cầu th́ vẫn luộm thuộm. Cầu xây chung với nơi giặt áo quần, nên lúc nào nền cầu cũng xâm xấp nước. Và dùng xong phải múc nước dội cầu. Tôi biết chị tôi dư khả năng xây một cái cầu trong nhà theo tiêu chuẩn Tây phương. Tôi hỏi, chị tôi trả lời: Cậu ơi, chị thấy cầu như vậy là được rồi. Làm cầu tiêu khô ráo người ta cười cho “cầu tiêu ǵ mà như cái pḥng ngủ!”, xưa kia ở với ba mẹ có cầu trong nhà đâu mà cũng xong cả!
Tôi c̣n biết nói ǵ hơn! Có lẽ “cuộc cách mạng nhà cầu” của người phụ nữ Ấn Độ hôm nay cũng phải là cuộc cách mạng của những nhà lănh đạo Việt Nam.
Phải bắt đầu cuộc cách mạng từ những cái nhỏ nhất như cái… cầu tiêu.

(Hai mươi lăm tháng mười một, hai ngàn lẻ chín)
TRẦN B̀NH NAM.

  

[Chúng tôi để dành hai tấm ảnh này (Getty images) vào cuối bài, bởi v́ mặc dù cái toilet mới là chủ đề của bài viết “Chuyện cái cầu”, chứ không phải Cấm Thành Bắc Kinh vốn chỉ là chuyện mào đầu, nhưng để chúng ở đầu bài e… hơi kỳ, và thành ra “bật mí” đề tài phiếm luận của TBN sớm quá, ông giận chết!] – SALADE EsPRESSO.

 

 

salade espresso
destinations
hot news
 

Copyright©2003VoyagesSaigonInc. All rights reserved