Voyages Saigon, Inc.
     Café Espresso
   Salade Espresso
           salade espresso

 

 

Trần B́nh Nam là bút danh của Trần Văn Sơn, một b́nh luận gia chính trị có cái nh́n sâu sắc và cách phân tích thấu đáo về thời cuộc. Ông đóng góp rất nhiều bài viết có giá trị trên diễn đàn truyền thông (báo, đài) của người Việt hải-ngoại, đặc biệt ở Hoa Kỳ và miền Nam California. Ngoài ra ông c̣n là một nhà văn nghiệp dư mà sở trường là truyện ngắn. Đọc những bài b́nh luận chính trị và những trước tác văn học ngắn của ông, chúng ta không khỏi ngạc nhiên một cách thích thú về ng̣i bút rất khỏe và đầy ắp suy nghĩ của ông.
Sau chuyến “Hoa du” vào mùa thu năm nay với Voyages Saigon, Trần B́nh Nam đă viết bài kư sự dưới đây mà ông đặt tên là “Trung Quốc: đất nước và con người” và có nhă ư tặng cho trang SALADE EsPRESSO.
Xin cảm ơn Trần B́nh Nam và xin trân trộng giới thiệu bài viết rất sinh động của ông lần đầu tiên góp mặt trên trang SALADE EsPRESSO của Voyages Saigon.
SALADE EsPRESSO.
(California, Dec 01, 2004)

[Những ảnh đăng trong bài này do Trần Tâm Cương, con trai của tác giả, chụp trong cùng chuyến du-lịch “Trung Quốc Mùa Thu 2004” và cho phép chúng tôi sử dụng]


TRUNG QUỐC: ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI

Tôi và cậu con trai, Trần Tâm Cương, vừa thực hiện một chuyến du lịch Trung Quốc cùng với một đoàn đồng hành 28 người khác do công ty Voyages Saigon Inc. của anh Trần Chính tổ chức. Chúng tôi rời Los Angeles ngày 25 tháng 10 và trở về ngày 09 tháng 11, 2004.
Cái may mắn của chúng tôi là chuyến đi được anh Trần Chính đích thân hướng dẫn. Trung Quốc là một đất nước vừa quen thuộc, vừa xa lạ đối với người Việt Nam. Quen thuộc v́ không một người Việt Nam nào là chưa từng đọc Đông Chu Liệt Quốc, Tam Quốc Chí, Thủy Hử hay Hồng Lâu Mộng và biết những chuyện “thâm cung bí sử” của các vua chúa Trung Quốc như Vơ Tắc Thiên, Dương Quư Phi, Từ Hy Thái Hậu, chuyện anh hùng Tống Nhạc Phi với gian thần - phản tặc Tần Cối, cùng những chuyện đượm mầu sắc tôn giáo như chuyện thầy Đường Tam Tạng đi thỉnh kinh ở Tây Trúc như là chuyện của chính nước ḿnh. Nhưng xa lạ ở chỗ đa số người Việt đều không nói và viết được chữ Tàu. Nếu bạn biết tiếng Anh hay tiếng Pháp bạn có thể đoán biết chữ viết tại hầu hết các nước Âu Châu, nhưng nếu bạn không phải là cựu sinh viên khoa Hán Học th́ bạn sẽ mù tịt trước các bảng hiệu tại Trung Quốc.
Chuyến du lịch 15 ngày của công ty Voyages Saigon Inc. đă đưa chúng tôi vào một hành tŕnh đầy lư thú như chuyện Lưu Nguyễn lạc đào nguyên. Những người bạn đồng hành của tôi gồm đủ mọi tầng lớp: bác sĩ, dược sĩ, tiến sĩ khoa học, chuyên viên, nhà văn, nhà báo, cựu quân nhân, viên chức chính phủ thuộc các ngành nghề, sinh viên và thợ thuyền, các bà, các chị, các em. Tất cả ḥa nhập vào với nhau, đều t́m thấy và chia sẻ sự thích thú qua một chuyến đi mà công ty Voyages Saigon Inc. đă nghiên cứu rất cẩn thận nhằm giới thiệu một cách đầy đủ đất nước Trung Quốc với 6000 năm lịch sử, từ các đời vua Hạ, Thương, Chu cho đến cuộc Cách Mạng “bốn hiện-đại-hóa” của ông Đặng Tiểu B́nh vào cuối thế kỷ thứ 20 vừa qua. Chuyến du lịch được tổ chức rất chu đáo, nhưng nếu như không có người hướng dẫn là anh Trần Chính với những câu chuyện ly kỳ, đầy màu sắc, pha lẫn chút huyền bí được thuật lại một cách chi tiết và duyên dáng ngay trong khung cảnh lịch sử của chúng th́ tính thi vị của chuyến đi cũng sẽ mất đi nhiều phần hứng thú!

Từ khi đoàn du lịch “Trung Quốc Mùa Thu” đặt chân đến Thượng Hải cho đến khi đoàn rời Quảng Châu để đi Hồng Kông và chuẩn bị trở về Hoa Kỳ, công ty Voyages Saigon đă sắp xếp một hướng dẫn viên đi theo đoàn trong suốt hành tŕnh. Vị này là viên chức cao cấp của sở du lịch Trung quốc có nhiệm vụ điều phối toàn bộ việc tổ chức ăn ở, đi lại và thăm viếng của đoàn, cũng như quan hệ với các cấp chính quyền ở Trung Quốc trong trường hợp có những vấn đề cần phải giải quyết. Vị này dùng tiếng Anh trong giao tiếp với khách du lịch, và – tôi nghĩ – có lẽ ông hiểu tiếng Việt mặc dù ông không hề dùng. Tại mỗi địa phương ông có một người phụ tá là hướng dẫn viên cũng nói tiếng Anh thông thạo, nắm vững địa lư và lịch sử của địa phương. So ra những ǵ họ nói cũng chỉ bằng một chút xíu những câu chuyện kể của anh Trần Chính, nhưng sự hiện diện của họ rất cần thiết cho việc sắp xếp phương tiện ăn ở và di chuyển cũng như sự an toàn của khách du lịch. Họ là những công chức mẫn cán của sở du lịch Trung Quốc, chịu khó, kiên nhẫn và hiểu được sự quan trọng trong công việc của họ đối với kỹ nghệ du lịch và nền kinh tế nước nhà. Những hướng dẫn viên du lịch này phần lớn thuộc lớp tuổi trung niên, từng trải qua những năm tháng đắng cay của cuộc Cách Mạng Văn Hóa của họ Mao, nên họ rất trân trọng công cuộc đổi mới của ông Đặng Tiểu B́nh. Tuy nhiên họ vẫn không giấu được sự bức xúc trước cuộc sống đổi thay nhanh chóng, cảnh sống xô bồ sung túc của đô thị và những bấp bênh của ngày mai.
Từ khi đặt chân đến Thượng Hải du khách như bước chân lên một đoàn tàu luôn luôn di chuyển không ngừng nghỉ, với cảnh sắc chung quanh thay đổi hằng phút hằng giờ. Đứng trên nhánh sông Hoàng Phố của con sông Dương Tử và nh́n sang khu Phố Tây, Thượng Hải không khác ǵ cảnh New York nh́n từ chân tượng Nữ thần Tự do, nếu không muốn nói cảnh sắc nơi đây c̣n rộng lớn và huy hoàng hơn.

Ở Thượng Hải một đêm, chúng tôi đi Hàng Châu, 3 tiếng bằng xe buưt của công ty du lịch. Hàng Châu nằm ở phía nam Thượng hải. Hàng Châu, nổi danh bởi bức tranh “Hàng Châu liễu rũ”, hiển hiện trước mắt khi du khách dạo thuyền trên Tây Hồ bát ngát ngăn cách bởi những con đê nhân tạo trông thật huyền bí. Hồ Tây của Hà Nội chính là mẫu h́nh thu nhỏ lại của Tây Hồ: phóng đại nó ra, hai bức tranh sẽ giống nhau như một. Hàng Châu không hổ danh là thành phố đẹp nhất Trung Quốc, nhất là khi chúng tôi đến, mùa thu đă thay lá và cây cỏ bắt đầu ngả sang một màu vàng đỏ. Đi trên những đường phố của Hàng Châu ngày hôm nay chúng ta không c̣n gặp những tay giang hồ kiếm khách như trong các câu chuyện vơ hiệp, nhưng chúng ta được gặp Tống Nhạc Phi, người anh hùng đời Nam Tống cùng hai vợ chồng Tần Cối bất nhân hăm hại người trung nghĩa nay phải ngh́n năm quỳ gối cho dân gian phỉ nhổ trước mộ của Nhạc Phi, chúng ta được thấy nơi tu hành của nhà sư hổ-mang Lỗ Trí Thâm trong truyện Thủy Hử, và từ tầng thứ chín của Lục Ḥa Tháp xây trên một đỉnh núi cheo leo để trấn áp thủy quái chúng ta nh́n thấy cửa sông Tiền Đường quanh năm sóng dậy, nơi nàng Vương Thúy Kiều mệnh bạc đă trầm ḿnh. Nơi đây như c̣n phảng phất dấu chân của cụ Tiên Điền Nguyễn Du trên đường đi sứ sang Trung Quốc. Hàng Châu là đệ nhất thắng cảnh của vùng Giang Nam khiến cho vua Càn Long nhà Thanh đă phải bốn lần dời gót ngọc thăm thú để tận hưởng cảnh đẹp của quê hương ông, những chuyến đi đă trở thành lịch sử trong tập truyện “Càn Long du Giang Nam”. Rời Hàng Châu thơ mộng, đoàn du khách chúng tôi đi Nam Kinh.

Nam Kinh cách Hàng Châu 240 km. Nam Kinh c̣n có tên là Kim Lăng, kinh đô đầu tiên của nhà Minh (1368-1644) trước khi triều đại này dời đô về Bắc Kinh, sau này là cái nôi của cuộc cách mạng Tân Hợi của bác sĩ Tôn Dật Tiên, và là thủ phủ của chính phủ dân chủ đầu tiên của Trung Hoa Dân Quốc. Thành Kim Lăng là nơi tướng Trương Phụ đă giải Hồ Quư Ly và con là Hồ Hán Thương về tŕnh vua Minh Thành Tổ năm 1407 sau khi họ Hồ thua trận bị bắt tại Nghệ An. Theo sử, Hồ Quư Ly không bị giết, chỉ bị đày đi làm lính tuần tại Quảng Tây. Bác sĩ Tôn Dật Tiên, người chủ trương Tam-dân chủ nghĩa (“dân tộc, dân chủ, dân quyền”), chết năm 1925 tại Bắc Kinh và đă được đưa về an táng trên một quả núi cao tại Nam Kinh năm 1929, hai năm sau khi Quốc Dân Đảng dẹp xong loạn sứ quân và thống nhất đất nước. Từ chân núi du khách phải leo hơn 300 bậc thềm mới lên đến ṿm chôn xác để nh́n thấy h́nh hài của nhà Cách mạng Dân chủ Trung Quốc chạm bằng đá cẩm thạch trắng. Cạnh lăng của Tôn Dật Tiên là lăng của vua Minh Thái Tổ, người đă khai sáng triều đại nhà Minh. Và cạnh lăng của Minh Thái Tổ là lăng của Tôn Quyền, người hùng cứ phương nam của Trung Quốc vào thời kỳ Tam Quốc.
Sau Nam Kinh đoàn chúng tôi dùng máy bay dân sự của hăng China Eastern Airlines (Trung Quốc Đông phương Hàng không Công ty) đi Bắc Kinh. Chuyến bay dài 1 giờ 30 phút. Trung Quốc có nhiều hăng hàng không dân sự. Ngoài China Eastern c̣n có China Southern, China Northwest, China Southwest, Hainan Airlines, Shenzhen Airlines, Air China v.v... tất cả đều là hậu thân của cơ quan Hàng Không Dân Dụng Trung Quốc, viết tắt là CAAC (Civil Aviation Administration of China), một công ty vận chuyển nội địa và quốc tế của Trung Quốc sau cuộc Cách Mạng Văn Hóa 1966-1976. CAAC từng nổi tiếng là hăng hàng không tệ hại nhất thế giới: nhân viên tại các quầy vé không biết cười là ǵ, vé mua rồi chưa chắc đă có chuyến bay, có chuyến bay chưa chắc đă có chỗ; Chuyến bay cất cánh trễ hay bị hủy bỏ không cần biết lư do; Máy bay dơ dáy và rác rưởi; Phi công đều là quân nhân quen lái máy bay tác chiến, không thay đổi độ cao để tránh không khí nhiễu loạn và đáp xuống đường băng như viên đá tảng rơi xuống nền nhà, và nhất thiết không an toàn... Người nước ngoài từng gọi đùa CAAC là “China’s Airlines Always Cancelled”. H́nh ảnh đó giờ đây không c̣n nữa. Ngày nay Air China có máy bay tốt, bay đúng giờ, đội ngũ phi công lành nghề, biết bay nhẹ nhàng khi đi qua vùng không khí nhiễu loạn cũng như khi lên, xuống; Tiếp viên trẻ đẹp với nụ cười luôn nở trên môi, và thức ăn thức uống phục vụ rất đầy đủ. Trên một mặt nào đó Air China có tiêu chuẩn c̣n cao hơn cả các hăng hàng không nội địa Hoa Kỳ hiện nay, sau khi các hăng này do tiết kiệm ngân sách không c̣n dọn ăn cho hành khách ngay cả trên những tuyến bay dài 4 đến 5 tiếng băng qua lục địa Hoa Kỳ, chưa nói đến những tuyến bay ngắn hơn (từ 1 tiếng đến 1 tiếng 30 phút) như các chuyến bay trong nội địa Trung Quốc của đoàn du lịch chúng tôi.

Trên đường về khách sạn, người hướng dẫn cho xe chạy qua đại lộ Trường An, con đường lớn nhất và dài nhất Bắc Kinh, để quan sát quảng trường Thiên An Môn về đêm. Quảng trường Thiên An Môn là một khoảng đất rộng một trăm mẫu nằm ngay trước Cửa Thiên An Môn là cửa chính dẫn vào khu thành nội, nơi có cung điện của các hoàng đế đời Minh và Thanh. Khu thành nội này tên gọi là Tử Cấm Thành, hiện nay được sử dụng như là một viện bảo tàng dành cho du khách. Quảng trường Thiên An Môn được thế giới biết đến sau khi cuộc biểu t́nh đ̣i dân chủ hóa chế độ của sinh viên Bắc Kinh bị đàn áp đẫm máu vào đêm 3 tháng 6 năm 1989. Nhưng lịch sử đấu tranh của quảng trường Thiên An Môn đă bắt đầu từ ngày 4 tháng 5 năm 1919 khi sinh viên Bắc Kinh tụ tập tại đó để phản đối chính phủ cắt nhượng Sơn Đông (trước kia là nhượng địa của Đức) cho Nhật Bản sau Thế Chiến thứ I. Cuộc biểu dương lực lượng ngày 4/5/1919 đă nhanh chóng biến thành biểu t́nh và bạo động tại Thượng Hải, Nam Kinh, Quảng Châu, Hán Khẩu và tạo nên một tinh thần quốc gia kháng Nhật trong nhân dân Trung Quốc, giúp cho bác sĩ Tôn Dật Tiên khơi lại phong trào Cách mạng năm 1911 và giúp cho Quốc Dân Đảng tạm thời dẹp yên được loạn sứ quân. Quảng trường Thiên An Môn được xây dựng năm 1651 dưới đời nhà Măn Thanh và năm 1958 được ông Mao Trạch Đông cho mở rộng gấp 4 lần.
Về đêm quảng trường Thiên An Môn và đại lộ Trường An trông thật rực rỡ. Có lẽ chính quyền Bắc Kinh muốn dùng ánh sáng để phô trương thành phố thủ đô. Vùng trung tâm Bắc Kinh không c̣n dấu vết ǵ của một thành phố cổ kính. Nó giống như một phụ nữ trung niên trang điểm diêm dúa để kiếm chồng. Nó huy hoàng, tráng lệ hơn cả Tokyo, hơn cả đại lộ Champs Elysées của Paris về đêm. Nhưng đó là điều làm tôi thất vọng. Tôi nghĩ cái hào nhoáng của Bắc Kinh không giống ǵ với cái bề dày của văn hóa Trung Quốc. Tôi thích cái vẻ đẹp huy hoàng nhưng trang nhă của Paris, và cái cung cách đượm văn hóa Á Đông của Tokyo hơn. Ngày hôm sau, một ngày mùa thu ấm áp có ánh mặt trời, chúng tôi đi lên Vạn Lư Trường Thành, và ngày kế tiếp trở lại thăm quảng trường Thiên An Môn và Cấm Thành ở Bắc Kinh, là nơi ăn ở, làm việc và trị v́ của hai triều đại Minh và Măn Thanh. Cấm Thành c̣n được gọi là Tử Cấm Thành, v́ đây là khu thành nội cấm dân chúng không được bén măng vào, với tường thành bao quanh quét vôi màu đỏ tía, bởi v́ “tử” có nghĩa là đỏ.

Vạn Lư Trường Thành đă được khởi công xây dựng từ thời Chiến Quốc, và được xây từng đoạn ngắn để ngăn ngừa sự thôn tính lẫn nhau giữa các nước cũng như để ngăn ngừa sự xâm lấn của các bộ tộc du-mục từ phương Bắc. Tần Thủy Hoàng (221-206BC) là người đă cho nối các đoạn tường thành rời rạc ấy lại. Trong thế kỷ thứ 16, các vua nhà Minh cho gia cố và xây nối dài lên phía đông-bắc. Hiện nay Vạn Lư Trường Thành dài tổng cộng 5660 km, kéo dài từ bờ biển cực đông cho đến tận dăy núi Tiên Sơn ở phía tây-bắc của Trung Quốc. Chúng tôi đến ải Cư Dũng Quan (Yudongguan) cách Bắc Kinh 2 giờ xe để thăm Trường Thành. Từ cửa ải du khách theo bậc cấp leo lên mặt Trường Thành rồi từ đó nếu có sức cứ tiếp tục leo các bậc cấp bằng đá từ thấp đến cao, từ tháp canh này đến tháp canh khác cho đến chiếc tháp cao nhất của đoạn Trường Thành ấy. Thời gian leo tới tháp canh cao nhất và trở về là 2 tiếng 30 phút cho một người có sức khỏe b́nh thường. Nơi cửa ải này ông Mao Trạch Đông đă cho dựng một tấm bảng lớn trên có bút tích của ông ngụ ư rằng: “chưa đi lên tới đỉnh chưa phải là người hảo hán” (“bất đáo trường thành phi hảo hán”). Đoàn chúng tôi 30 người th́ có được 5 “hảo hán”.
Trở lại Thiên An Môn. Nếu ban đêm huy hoàng bao nhiêu th́ ban ngày sự canh gác nghiêm ngặt bấy nhiêu. Công an mặc sắc phục được bố trí dày đặc trên quảng trường và được yểm trợ bởi xe công an trang bị đầy đủ dụng cụ chống biểu t́nh, phương tiện truyền tin và vũ khí. Và có vô số công an ch́m, những người mặc thường phục nhưng đôi mắt của họ rất nhanh. Trong hai năm qua chưa có một vụ biểu t́nh nào tại đây nhưng chính quyền Bắc Kinh vẫn chưa quên cuộc biểu t́nh đ̣i dân chủ và cuộc đàn áp đẫm máu năm 1989. Rời Thiên An Môn và Tử Cấm Thành chúng tôi đi thăm Thiên Đàn, nơi các vị hoàng đế Trung Quốc đến tế trời đất hàng năm để cầu cho mưa thuận gió ḥa. Thiên Đàn đưa tôi về với đàn Nam Giao ở Huế, nơi tôi và các bạn cùng lớp vẫn đến nô đùa và tránh nắng mỗi buổi trưa trong năm 1945 khi tôi học tại trường tiểu học Nam Giao. Thiên Đàn ở Bắc Kinh cũng có ô vuông và đường tṛn tượng trưng cho trời và đất như đàn Nam Giao nhưng đồ sộ hơn nhiều. Và nếu quanh đàn Nam Giao trồng đầy thông th́ đứng trên Thiên Đàn du khách chỉ nh́n thấy một bầu trời xanh mênh mông. Cái cảm giác của tôi là các vị hoàng đế Việt Nam dù có tinh thần độc lập đến mức độ nào cũng c̣n bị đè nặng bởi nền văn hóa Trung Quốc. Cái ǵ ở kinh thành Huế, từ Thành Nội, lăng tẩm của các vua triều Nguyễn đến đàn Nam Giao cũng đều phảng phất nét Trung Quốc. Cái khác biệt là độ lớn. Cái ǵ ở Trung Quốc cũng thật to lớn, thật đồ sộ.

Buổi tối cuối cùng tại Bắc Kinh là một kỷ niệm khó quên. Bữa cơm tối tại nhà hàng Bắc Hải với món vịt Bắc Kinh chính gốc là một. Vịt Bắc Kinh được một người đầu bếp làm ngay trước mặt thực khách, nhưng không ngon bằng vịt Bắc Kinh tại các nhà hàng Tàu ở Singapore, ở quận Cam, hay ở vùng thủ đô Hoa Thịnh Đốn. Cái thứ hai đáng nhớ là cuộc biểu diễn nhạc thính pḥng của ba nữ nghệ sĩ nổi danh của Bắc Kinh. Bằng đàn cổ tranh, đàn nhị hồ và đàn tỳ bà, ba nữ nghệ sĩ đă tŕnh bày những điệu nhạc mê hồn của Trung Quốc với tất cả tâm hồn ḿnh. Không cần phải là người sành điệu, khách du lịch cũng dễ dàng mường tượng những ǵ được diễn tả trong điệu nhạc như mưa sa, băo táp, ân oán, buồn phiền, thất vọng, vui tươi, và qua lời giới thiệu và giải thích đầy ấn tượng của anh Trần Chính. Sự hiểu biết về âm nhạc của anh Chính thật sâu sắc. Người Tàu vốn yêu nhạc và từng vui chơi với âm nhạc qua các triều đại vua chúa. Họ bị cấm cản trong 30 năm họ Mao thực hiện “Bước Đại Nhảy Vọt” và “Cách Mạng Văn Hóa Vô Sản”. Mao xem vui chơi đàn hát là trụy lạc và phản cách mạng. Các nhạc khí Tây phương, ngoại trừ đàn piano, đều bị cấm. Vệ binh đỏ đă giết hại nhiều người chỉ v́ thấy các nhạc khí bị cấm ở trong nhà họ.
Rời Bắc Kinh chúng tôi đáp máy bay đi Tây An. Tây An c̣n có tên là Trường An, kinh đô nhà Đường, nằm gần thành Hàm Dương kinh đô của triều đại Tần Thủy Hoàng. Từ phi trường Tây An xe buưt chở chúng tôi đến thẳng vùng quần thể lăng tẩm nơi an táng các vua chúa, giới quư tộc và những quan lại có công với các triều vua nhà Đường. Xe buưt chạy qua miền quê của tỉnh Thiểm Tây. Miền quê Trung Quốc đường sá được mở mang, sạch sẽ nhưng nhà cửa c̣n thô sơ và bề bộn chứng tỏ một sự phát triển quá nhanh. Vườn tược hai bên đường đầy cây trái, nào đào, nào táo, nào bưởi cây nào cũng nặng trĩu những trái. Nhưng nói đến trái cây phải chờ khi đến Quế Lâm thuộc tỉnh Quảng Tây mới thật sự là thiên đàng của cây ăn trái. Bất cứ thứ trái cây nào bán tại chợ Sài G̣n cũng có thể t́m thấy ở đây với giá rẻ hơn, ngoại trừ măng cụt.
Vị trí nổi bật nhất của quần thể lăng tẩm nhà Đường là nơi hợp táng của vua Đường Cao Tông và hoàng hậu Vơ Tắc Thiên. Bà Vơ Tắc Thiên cai trị Trung Quốc suốt 51 năm (654-705) sau lưng vua Đường Cao Tông nhu nhược, tiếp theo sau lưng các con trai bà sau khi chồng chết, và sau cùng dưới danh nghĩa là nữ hoàng đế. Bà hoạch định nơi chôn bà là ngọn núi Lương Sơn, có một khung cảnh thiên nhiên hùng tráng. Từ trên xe buưt nh́n vào là một sườn đồi trải dài chừng hai cây số ẻo lả như thân một người phụ nữ nằm ngửa, phía trên là hai quả núi nhân tạo, phía dưới giữa hai sườn núi khác là một đỉnh đồi thứ ba thấp hơn và um tùm hơn. Theo anh Trần Chính, th́ theo tương truyền trong dân chúng Trung Quốc, hai quả đồi trên là đôi nhũ hoa của Vơ Tắc Thiên và quả đồi thấp thứ ba là âm hộ của bà, nơi bà chôn hoàng đế Đường Cao Tông chồng bà. Bước lên sườn đồi là con đường Linh Đạo lát bằng đá tảng có văn vơ bá quan của triều đ́nh đứng hầu. Cuối đường Linh Đạo nơi chân mộ vua có đầy đủ h́nh tượng của sứ thần các nước chư hầu về dự tang lễ của vua Đường Cao Tông. Trong số các chư hầu có sứ thần của triều đ́nh Việt Nam.

Tây An có suối nước nóng và Hoa Thanh Cung, cung điện mùa Đông của vua Đường Minh Hoàng và bà vợ cưng Dương Quư Phi. Tại đây người ta giữ lại h́nh khắc cũng như các bức họa của phụ nữ đời Đường cho thấy trong chốn cung đ́nh người phụ nữ quư tộc Trung Quốc vào thế kỷ thứ 8 đă rất tiến bộ trong cách ăn mặc. Họ mặc áo tay ngắn, cổ hở, tóc vấn cài hoa mẫu đơn không khác ǵ phụ nữ Trung Quốc ngày nay.
Hôm sau chúng tôi viếng lăng Tần Thủy Hoàng. Nếu nhà Đường thịnh trị nhất về mặt văn chương th́ nhà Tần trước đó tám thế kỷ là thời kỳ hùng mạnh nhất của Trung Quốc về quân sự. Tiếc rằng triều đại của Tần Thủy Hoàng chỉ kéo dài được 15 năm từ 221BC đến 206BC. Lăng Tần Thủy Hoàng được khám phá mới đây khi một người nông dân đào giếng trong một mùa hạn hán vô t́nh t́m thấy nhiều h́nh tượng bằng đất nung của một đội hùng binh hơn 5000 người ngựa lớn hơn người thật chôn gần một quả núi lớn. Quả núi lớn ấy được các nhà khảo cổ ghi nhận chính là lăng của Tần Thủy Hoàng. V́ một lư do nào đó chính quyền Trung Quốc chưa cho khai quật, nhưng người ta tin rằng dưới ngọn núi là lâu đài và thành quách để cho vị hoàng đế nhiều tham vọng họ Tần an hưởng sau cuộc đời trần thế đầy sóng gió của ông như sử gia Tư Mă Thiên đă ghi lại trong bộ sử nổi danh của ông.
Tại Tây An chúng tôi c̣n được viếng thăm lăng vua Cảnh Đế đời Hán. Triều Hán do Lưu Bang dựng nên và trị v́ Trung Quốc suốt 4 thế kỷ, từ 206BC đến 220AD. Chung quanh chân núi trải ra hàng chục cây số vuông bây giờ là vườn hoa đủ màu sắc là nơi vua Cảnh Đế đă cho chôn hằng trăm ngàn h́nh nhân, đàn ông và đàn bà thuộc đủ mọi tầng lớp trong xă hội phong kiến đời Tây Hán, cùng với vô số trâu ḅ ngựa dê và gia súc đủ loại để đem sang bên kia thế giới với ông. Chính quyền Trung Quốc đang tiếp tục khảo cứu về ngôi mộ và chỉ mở cửa nhà bảo tàng trưng bày các vật tùy táng phục vụ du khách.

Sau hai ngày ở Thiểm Tây, chúng tôi rời Tây An bằng chuyến máy bay buổi chiều để đi Quế Lâm trong tỉnh Quảng Tây gần biên giới Việt Nam. Thành phố Quế Lâm cách Hà Nội 400 km và là nơi nhiều nhà cách mạng của Việt Nam Quốc Dân Đảng từng sang tá túc t́m đường chống Pháp. Từ Hà Nội có thể đến Quế Lâm bằng máy bay hay bằng xe lửa Hà Nội - Lạng Sơn - Nam Ninh rồi từ Nam Ninh dùng đường bộ đến Quế Lâm. Hiện nay người ta vừa hoàn thành xong một đường xa lộ nối liền Quế Lâm với Nam Ninh, thủ phủ của tỉnh Quảng Tây. Khi hậu Quế Lâm ôn ḥa quanh năm như một mùa Xuân không dứt, và là đất của cây ăn trái. Bưởi, nhăn, vải, quít và táo rẻ như bèo, vừa bán vừa cho. Bưởi ở đây trái lớn gấp đôi gấp ba buởi Biên Ḥa và ngon ngọt không khác ǵ bưởi Biên Ḥa hay bưởi Thanh Trà của Thừa Thiên. Trên đường từ phi trường về khách sạn hàng trái cây kéo dài từ góc đường này đến góc đường kia. Xe phải dừng lại cho khách du lịch mua dù có trễ lịch tŕnh. Lên xe ai cũng tay xách tay mang như đi Lái Thiêu vào mùa cây ăn trái của Sài G̣n.
Quế Lâm có nhiều sông hồ và có nửa triệu dân, nên thành phố thưa thớt rộng răi. Chính quyền Trung Quốc có kế hoạch biến Quế Lâm thành thành phố du lịch. Đường sá Quế Lâm sạch sẽ, ban đêm ánh đèn nhiều màu sắc phối hợp với màu cây lá chiếu sáng quanh bờ sông và bờ hồ tạo nên một cảnh trí êm dịu nhẹ nhàng và thanh thản nên thơ khác với cái khung cảnh lộng lẫy diêm dúa nhưng ngột ngạt của trung tâm thủ đô Bắc Kinh. Cuộc dạo thuyền trên sông Ly Giang gần Quế Lâm là một cuộc du ngoạn bằng thuyền máy khó quên vào những ngày cuối cùng của chuyến đi. Sông Ly Giang đúng ra là một lạch nước, ḷng lạch được vét sâu len lỏi chảy qua những khe núi kéo dài bất tận. Nước sông trong vắt thấy được cả sạn nơi ḷng sông như một tấm thảm lót dưới đáy thuyền trải rộng và kéo dài ra tới hai bên bờ sông. Thuyền máy được thiết kế tầng thượng để du khách ngắm cảnh. Tầng dưới là ghế ngồi. Từ tầng thượng nh́n phía trước hay phía sau bạn đều thấy hàng trăm du thuyền nối đuôi nhau chạy hàng một như một hạm đội khổng lồ chỉnh tề đội ngũ. Hai bên bờ những trái núi thon nhỏ như những búp măng vươn thẳng lên bầu trời xanh ngắt với đủ mọi h́nh thù làm tôi nhớ đến cấu trúc núi non hai bên đường quốc lộ Bắc Giang - Lạng Sơn, gần ải Chi Lăng. Ở đây những trái núi cao hơn, thon hơn và sát bờ sông hơn nên cho du khách một cảm giác huyền hoặc hơn. Tô điểm cho cảnh sắc đó là những hàng trúc cao lớn cành lá mềm mại rủ xuống hai bên bờ sông. Thấp thoáng sau hàng trúc, giữa khe núi đá ẩn hiện những mái nhà rêu phong cũ kỹ như gợi tính ṭ ṃ của du khách.

Một đêm với Quế Lâm, chúng tôi đi Quảng Châu. Quảng Châu, thủ phủ của tỉnh Quảng Đông nằm cách Quế Lâm một giờ bay. Quảng Châu c̣n thân thuộc với người Việt hơn cả Quế Lâm. Nhiều Hoa kiều sống tại Việt Nam có nguồn gốc ở đây. Tại đó – theo anh Trần Chính – có nhiều di tích của Triệu Đà, một vua chư hầu của nhà Tây Hán. Triệu Đà chiếm và cai trị miền Âu Lạc năm 207BC và được một số sử gia xem như là một trong những vị vua đầu tiên của Việt Nam. Ngoài ra có Trần từ đường, một thắng cảnh du lịch nơi chúng tôi đến viếng thăm và chưa ai nghiên cứu xem có liên hệ ǵ với con cháu họ Trần tại Việt Nam không. Cao điểm trong chương tŕnh tham quan Quảng Châu là viếng mộ chí liệt sĩ Phạm Hồng Thái trên đồi nghĩa trang Hoàng Hoa Cương. Phạm Hồng Thái 29 tuổi hoạt động cách mạng chống Pháp, tá túc với các đồng chí Quốc Dân Đảng Trung Quốc (Kuomintang) tại Quảng Châu vào khoảng đầu thập niên 1920. Lúc đó Quảng Châu là căn cứ địa của Kuomintang sau khi tướng Viên Thế Khải manh tâm cướp thành quả của cuộc Cách mạng 1911 để thiết lập lại đế chế. Nghĩa trang Hoàng Hoa Cương là nơi chôn các liệt sĩ Kuomintang bỏ ḿnh trong cuộc đấu tranh cho nền dân chủ Tam dân của Tôn Dật Tiên. Năm 1923 toàn quyền Pháp tại Đông Dương là Martial Merlin công du Nhật Bản và Quảng Châu để vận động Nhật Bản và Trung Quốc đuổi các nhà cách mạng Việt Nam ra khỏi nước. Tại Quảng Châu khi Merlin đang dự tiệc tại khách sạn Victoria, Phạm Hồng Thái đă lẻn vào khách sạn tung lưu đạn ám sát, nhưng toàn quyền Merlin thoát chết. Cảnh sát đuổi ông đến bờ sông Châu Giang, ông nhảy xuống sông t́m đường thoát, nhưng không may bị chết đuối. Kuomintang xem ông là người trung nghĩa và dành cho ông một chỗ trang nghiêm trên đồi Hoàng Hoa Cương, nghĩa trang của các chiến sĩ Kuomintang. Từ cổng vào chúng tôi lên đồi qua một con đường dốc dài và rộng bằng đá, hai bên cây lá um tùm, thấp thoáng bia và mộ của các liệt sĩ Kuomintang. Cuối dốc, là mộ và tấm bia cao của người liệt sĩ Việt Nam hướng thẳng lên bầu trời xanh ngắt. Bia được ghi bằng chữ Hán và chữ Việt. Lư hương lớn đầy ắp chân nhang. Chúng tôi chia nhau đốt nhang và dành một phút im lặng trước mộ bia. Trên đường thăm Trung Quốc chúng tôi đă đi qua nhiều nơi và đă nh́n thấy nhiều dấu tích tàn phá của bọn Vệ binh đỏ của họ Mao trong thời kỳ Cách Mạng Văn Hóa, nhưng tuyệt nhiên họ không hề động đến Hoàng Hoa Cương nhờ một chỉ thị đặc biệt của thủ tướng Chu Ân Lai. Cũng may cho liệt sĩ Phạm Hồng Thái của chúng ta nằm chung với các chiến sĩ Trung Quốc chống đế chế!

Đoàn xe lửa cao tốc rời Quảng Châu hôm sau, một buổi sáng nắng thu thoi thóp, đưa chúng tôi ra Hồng Kông cách Quảng Châu 2 giờ xe. Vùng Quảng Châu – Hồng Kông là vùng phát triển cao độ về kinh tế. Xe lửa loại tân kỳ như xe lửa dùng ở các nước công nghệ chạy băng băng qua khu đại kỹ nghệ Thẩm Quyến, hai bên đường những hàng cây muồng đang mùa nở hoa một màu vàng rực. Từ năm 1997 Hồng Kông đă thuộc về Bắc Kinh nhưng Bắc Kinh đồng ư để Hồng Kông nằm dưới một chế độ riêng biệt. Hồng Kông có tiền tệ riêng và có quy chế nhập cảnh riêng. Rời Quảng Châu là rời Trung Quốc, và đến Hồng Kông chúng tôi lại phải làm mọi thủ tục như khi nhập cảnh vào một quốc gia khác. Điều làm chúng tôi ngỡ ngàng là sau khi làm xong thủ tục nhập cảnh, bước ra khỏi nhà ga Hồng Kông chúng tôi thấy h́nh của ông Giang Trạch Dân bị những người theo giáo phái Pháp Luân Công (đang bị cấm truyền bá ở Trung quốc) gạch chéo trên mặt và trưng bày trước nhà ga. Tôi tự hỏi chừng nào th́ các bạn Pháp Luân Công thay h́nh ông Giang bằng h́nh ông Hồ Cẩm Đào đây. Ngỡ ngàng khác là cô Wang, người hướng dẫn địa phương, một phụ nữ trung niên khá xinh, người hơi đẫy, chào chúng tôi bằng lời chúc mừng chúng tôi trở về với thế giới “văn minh” Tây phương. Hồng Kông đă nằm gọn trong bàn tay Bắc Kinh c̣n vậy, thế c̣n Đài Loan th́ sao? Sẽ là một vấn đề gai góc cho thế giới.
Sau một đêm ở Hồng Kông, hôm sau chúng tôi đáp máy bay của hăng Asiana Airlines để trở về Hoa Kỳ, ghé Hán Thành đổi sang chuyến bay số 204 rồi trực chỉ Los Angeles. Sau một chuyến bay dài, chúng tôi về đến Los Angeles vào trưa ngày 9 tháng 11. Cảm thấy thoải mái khi người sĩ quan di trú xem hộ chiếu xong trả hộ chiếu lại cho chúng tôi kèm với lời chúc “welcome back”. Tôi nghĩ thầm, đă “back home” chưa đây!

Thăm Trung Quốc không ai khỏi có cảm tưởng Trung Quốc là một quốc gia có một sức sống tiềm ẩn, và h́nh ảnh của hai ông Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu B́nh là hai h́nh ảnh đối nghịch nhau nhưng quyện lấy nhau. Có Mao mới có một nước Trung Quốc thống nhất và có chủ quyền, và có Đặng mới có cơm ăn áo mặc và thế siêu cường trước mắt. Người ta không nh́n thấy h́nh ảnh của Đặng nhiều như tượng của Mao, nhưng Đặng lại có chỗ trong ḷng mọi người dân Trung Quốc. Mao có lăng tẩm đồ sộ ở Bắc Kinh, có tượng đài tại mỗi thành phố, nhưng chỗ của Mao trong ḷng dân rất ít. Lăng to và huy hoàng, nằm giữa thủ đô ngay trên quảng trường Thiên An Môn, nhưng vẫn có một cái ǵ đó thô bạo hơn là lăng tẩm của các vua chúa các triều đại phong kiến Trung Quốc. Có điều đặc biệt là người dân Trung Quốc tuy không hạ bệ Mao nhưng cũng không kính trọng Mao. Dưới thời đại của Mao Trung Quốc không có luật. Những chỉ thị của Mao, đôi khi chỉ là một lời truyền, hay ghi nguệch ngoạc trên một miếng giấy nhỏ cũng được xem là luật. Thời ấy, mỗi khi nhắc đến vị hoàng đế không ngôi họ Mao người dân phải kèm theo một chuỗi dài tên tuổi, chức tước và công lao để xưng tụng nếu không muốn bị xem là phạm thượng có thể bị tù tội, đánh đập hay bị bọn Vệ binh đỏ giết chết. Nhưng ngày nay người dân Trung Quốc có thể nhắc đến Mao Trạch Đông như là “Mao” vắn tắt. Cô Đặng Dung (Deng Rong) con gái Đặng Tiểu B́nh vừa viết cuốn “Đặng Tiểu B́nh và cuộc Cách Mạng Văn Hóa”, trong đó tác giả nhắc đến họ Mao là “Mao” một cách trống rỗng. Cách xưng hô trong cuốn sách cho chúng ta thấy rơ cách nh́n của chính quyền và của đảng Cộng sản Trung Quốc đối với Mao hiện nay. Mao không c̣n là thần tượng. Tuy vậy người ta vẫn không thể chối bỏ Mao, v́ công khai chối bỏ Mao là chối bỏ tính chính thống của đảng Cộng sản Trung Quốc!
Lấy mốc thập niên 1960, hơn mười năm sau khi những người Cộng sản làm chủ Trung Quốc cho dễ nhớ, Trung quốc vẫn c̣n nằm trong ṿng tăm tối, thiếu ăn thiếu mặc, và đầy dẫy bất công. “Bước Đại Nhảy Vọt” của Mao (1958-1960) để tiến lên Chủ nghĩa Xă hội đă được tiến hành một cách thiếu khoa học và duy ư chí và đă mang đến thảm họa mất mùa và thiên tai giết chết ít nhất 30 triệu người v́ đói. Bất măn nội bộ là nguyên nhân của cuộc “Cách Mạng Văn Hóa” (1966-1976) để Mao có cớ tiêu diệt tất cả những ai trái ư ông ta trên con đường làm cách mạng liên tục của ông. Cuộc cách mạng này đă nhận ch́m hơn 500 triệu người Trung Quốc trong đói khổ, ly tán gia đ́nh và giết chóc lẫn nhau.
Thời kỳ hỗn loạn đó đă sản sinh cho Trung Quốc một số nhân vật tiêu biểu. Giang Thanh, người đàn bà mưu mô nguy hiểm, Lưu Thiếu Kỳ khẳng khái chấp nhận cái chết chứ không nhượng bộ nguyên tắc, Chu Ân Lai trung thành tuyệt đối với Mao để cứu đất nước và bạn bè đồng chí, Lâm Bưu thủ đoạn và tham vọng, Uông Đông Hưng đảm lược để cứu Trung Quốc ra khỏi bàn tay thô bạo của nhóm Tứ Nhân Bang, và Đặng Tiểu B́nh, người bất đồng ư kiến với quan điểm “Cách mạng liên tục” của Mao, nhưng có đủ trí khôn biết chọn con đường sợ Mao để sống sót, và có đủ độ lượng để không trả thù những người đă bách hại và hành hạ bản thân ông và gia đ́nh ông sau khi ông trở lại quyền hành vào năm 1978. Tính khôn ngoan, sự độ lượng và chí lớn của họ Đặng đă cắt bỏ được những sợi giây oan nghiệt vốn ràng buộc Trung Quốc trong nhiều thập niên để cuối cùng đất nước này có thể tung bay. Cô Đặng Dung thuật lại rằng trong hai lần bị Vệ binh đỏ đuổi ra khỏi nhà cùng với gia đ́nh vợ con, lần thứ nhất về Quảng Tây làm thợ, lần thứ hai ở quanh quẩn trong vùng Bắc Kinh, Đặng đă nhiều lần viết thư cho Mao khéo léo nhận lỗi lầm và xin Mao đối xử với ông thế nào cũng được nhưng xin đừng đuổi ông ra khỏi Đảng. V́ Đảng là Mao và Mao là Đảng, nên Mao cảm động chỉ thị cho Giang Thanh cầm đầu Vệ binh đỏ không được giết ông. Ông cố sống để về cuối đời kéo đất nước và hàng trăm triệu con người ra khỏi vực thẳm của sự cuồng tín và mê muội. Ông Đặng có một chỗ đứng vững chắc trong ḷng người dân Trung Quốc không phải chỉ v́ ông đă giúp mang lại sự ổn định trong đời sống vật chất mà c̣n do tấm gương khoan dung giữa những người một nước với nhau mà ông đă nêu ra. Tấm gương ấy khiến cho tất cả bạn và thù có thể nuốt nước mắt nh́n nhau mà sống. Ông Đặng biết c̣n nhiều việc phải làm cho Trung Quốc, nhưng đời sống con người có giới hạn. Máu chảy ở Thiên An Môn vẫn chưa được lịch sử giải thích. Nhưng có lẽ với ông Đặng, một người hiểu đất nước và đồng bào ḿnh hơn ai hết, có thể ông đă nh́n cảnh hăi hùng bắn giết đêm hôm ấy chỉ như một tấm h́nh nhỏ in ghém bên góc của bức tranh máu lửa lớn hơn nhiều của cái loạn sứ quân vào đầu thế kỷ và của những ngày đất nước đảo điên trong cái loạn Hồng vệ binh của cuộc Cách Mạng Văn Hóa khiến hàng triệu người đă phải bỏ ḿnh.

Trung Quốc là một đất nước đang đi lên. Nhưng đi lên như thế nào và ảnh hưởng của Trung Quốc đối với thế giới ra sao c̣n lệ thuộc vào những yếu tố bất định. Về mặt phát triển kinh tế, nếu chúng ta đi qua những khu dành cho khách du lịch th́ Trung Quốc quả đang phát triển với một cái đà choáng mắt. Một con số tiêu biểu do người hướng dẫn du lịch Trung Quốc tiết lộ: Trung Quốc mua 17% số cần cẩu sản xuất trên thế giới mới đủ cho nhu cầu xây cất của ḿnh. Thế giới than phiền giá xăng lên cao v́ Trung Quốc dùng nhiều xăng quá. Và nền kỹ nghệ của Trung Quốc chuyên sản xuất hàng hóa không cần tốt mà hợp với túi tiền của dân b́nh thường bậc trung hiện đang áp đảo thị trường thế giới. Nhưng sự phát triển của Trung Quốc không đồng đều và không thể đánh giá nó qua tốc độ phát triển của các thành phố lớn, hay của những trung tâm dành cho khách du lịch. Một snapshot của miền quê Trung Quốc như đoạn đường 2 tiếng đồng hồ từ phi trường Tây An đến lăng của vị hoàng đế thứ 3 nhà Đường và hoàng hậu Vơ Tắc Thiên cho thấy Trung Quốc vẫn c̣n ở phía sau rất xa so với mức độï phát triển của miền quê Âu Châu hay Nhật Bản.
Phát triển bền vững đ̣i hỏi một chế độ dân chủ. Chế độ một đảng hiện tại của Trung Quốc có thể giúp mang lại ổn định nhưng không phải là điều kiện để phát triển bền vững. Chế độ độc tài nào cũng có mặt bế tắc của nó. Tham nhũng là bệnh thâm căn cố đế của con người không có thuốc trị trong xă hội độc đảng, nhất là khi cái đảng đó nắm cả quốc hội, nhà nước lẫn quân đội, công an và ṭa án. Tôi ăn cắp, tôi lại xử tôi th́ chẳng bao giờ thoát ra khỏi cái ṿng tṛn lẩn quẩn ma quái của tham nhũng được.
Đi du lịch Trung Quốc ai cũng biết là đi thăm một nước Cộng sản. Nhưng hai tuần lễ ở Trung Quốc người du khách không thấy dấu vết ǵ của một chế độ Cộng sản ngoài lá cờ đỏ chói với 5 ngôi sao màu vàng le lói bên góc trái và đây đó những bức tượng to nhỏ của ông Mao Trạch Đông. Những người “guide” địa phương thuộc sở du lịch quốc doanh là tai mắt của chính quyền, nhưng họ cố gắng làm nhiệm vụ để làm lợi cho kỹ nghệ du lịch nước nhà hơn chỉ là làm một cán bộ tuyên truyền.
Vậy Trung Quốc có thể dân chủ hóa được không? Tôi không thấy cái khả năng đó trong cung cách sống của người dân. Họ chấp nhận một thứ chính quyền mạnh tay và một xă hội ổn định để quên đi những ngày sống dưới chế độ bất an, tàn bạo và thiếu thốn của những năm cai trị của họ Mao. Một phần nào họ tin vào sự kế thừa và sự bao dung mà Đặng Tiểu B́nh để lại. Tôi không thấy họ có khả năng làm cách mạng dân chủ lúc này. C̣n bộ máy cầm quyền, nói cách khác là Đảng Cộng sản Trung Quốc, họ nghĩ ǵ? Họ đang lo cho hơn một tỉ dân có cái ăn cái mặc, họ đang nghĩ đến vị trí siêu cường rất khả dĩ của Trung Quốc, và họ đang nghĩ đến sự đương đầu với Hoa Kỳ. Họ mở cửa đất nước, họ niềm nở với người nước ngoài nhưng không phải không có chút dè dặt. Trung Quốc có một lịch sử lâu dài cung cấp cho họ đủ chất liệu để hiểu thế nào là độc tài, thế nào là dân chủ, nhưng tôi có cảm tuởng chính quyền cũng như người dân Trung Quốc vẫn chưa qua hết thời kỳ xáo trộn để làm một sự chọn lựa, ít nhất là một trật tự trong sự chuyển giao quyền hành chính trị.
Trong cái tâm lư chưa ổn định này, những vấn đề tế nhị như vấn đề Đài Loan là những vấn đề nguy hiểm. Một tính toán sai lầm có thể dẫn tới chiến tranh, và trật tự thế giới sẽ lại một lần nữa thay đổi.

(Mười bẩy tháng mười một, hai ngàn lẻ bốn)
TRẦN B̀NH NAM.

 

 

salade espresso
destinations
hot news
 

Copyright©2009VoyagesSaigonInc. All rights reserved